Τη νύχτα της 1ης προς 2 Νοεμβρίου 1975, στην Όστια, κοντά στη Ρώμη, δολοφονήθηκε ο Πιερ Πάολο Παζολίνι. Πενήντα ένα χρόνια μετά, το όνομά του παραμένει σημείο αναφοράς για τους φίλους του κινηματογράφου, τους αντιφασίστες, τους ανθρώπους του πολιτισμού και όσους αναζητούν στην τέχνη κάτι περισσότερο από μια απλή αναπαράσταση της πραγματικότητας.
Ποιητής, συγγραφέας, ηθοποιός, σεναριογράφος και σκηνοθέτης, ο Παζολίνι υπήρξε ένας ανυπότακτος διανοούμενος, που δεν διαχώριζε την καλλιτεχνική δημιουργία από την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα. Ένας δημιουργός που αρνήθηκε να προσαρμοστεί στις κυρίαρχες αντιλήψεις της εποχής του, που συγκρούστηκε με την αστική υποκρισία, τον συντηρητισμό, και τον φασισμό .
Στις ταινίες του, ιδιαίτερα στο «Accattone» (1961) και στη «Μάμα Ρόμα» (1962), έστρεψε την κάμερά του στους φτωχούς, στους προλετάριους των ρωμαϊκών συνοικιών, στους ανθρώπους που η αστική κοινωνία αντιμετώπιζε ως περιθώριο. Δεν τους παρουσίαζε ως απλά θύματα της φτώχειας, αλλά ως ανθρώπους με αξιοπρέπεια, αντιφάσεις, επιθυμίες και τη δική τους θέση μέσα στην κοινωνία.
Ακόμη και στο «Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο» (1964), ένας δημιουργός με μαρξιστική αντίληψη της ιστορίας προσέγγισε τον Χριστό ως μια μορφή που έρχεται σε σύγκρουση με την κατεστημένη εξουσία. Στο «Σαλό ή 120 μέρες στα Σόδομα» (1975), το τελευταίο του ολοκληρωμένο κινηματογραφικό έργο, η βία, η ταπείνωση και η εκμετάλλευση του ανθρώπινου σώματος μετατρέπονται σε μια σκληρή αλληγορία της εξουσίας και του φασισμού.
Ο Παζολίνι επιχειρούσε να αποκαλύψει τις σχέσεις ανάμεσα στην οικονομική εξουσία, την πολιτική, την κοινωνική ανισότητα και την ιδεολογική χειραγώγηση.
Από το 1973 συνεργάστηκε με την εφημερίδα «Corriere della Sera». Ανάμεσα στις σημαντικότερες παρεμβάσεις του βρίσκεται το άρθρο «Cos’è questo golpe? Io so» (Τι είναι αυτό το πραξικόπημα; Εγώ ξέρω), που δημοσιεύτηκε στις 14 Νοεμβρίου 1974. Σε αυτό αναφερόταν στις πολιτικές διασυνδέσεις πίσω από τις τρομοκρατικές επιθέσεις, τις νεοφασιστικές οργανώσεις και τη λεγόμενη στρατηγική της έντασης στην Ιταλία. Ήταν μια δημόσια καταγγελία της διαφθοράς και των σκοτεινών μηχανισμών της εξουσίας, αλλά και μια κραυγή για την ανάγκη αποκάλυψης της αλήθειας.
Στο τελευταίο του ανολοκλήρωτο μυθιστόρημα «Petrolio» (Πετρέλαιο), που εκδόθηκε το 1992, δεκαεπτά χρόνια μετά τον θάνατό του, καταπιάστηκε με τον κόσμο της ιταλικής πετρελαϊκής βιομηχανίας, τα οικονομικά συμφέροντα, την κρατική εξουσία και τις σχέσεις επιχειρηματιών και πολιτικών.
Η δολοφονία του υπήρξε άγρια. Το σώμα του έφερε εκτεταμένα τραύματα από ξυλοδαρμό, συνθλίφτηκε από το αυτοκίνητό του και υπέστη επίσης μερική καύση με βενζίνη. Για το έγκλημα συνελήφθη ο 17χρονος τότε Πίνο Πελόζι, ο οποίος αρχικά ομολόγησε και καταδικάστηκε. Αργότερα ανακάλεσε την ομολογία του. Η πρωτόδικη απόφαση είχε αναφερθεί σε άγνωστους συνεργούς, ενώ η απόφαση του Εφετείου δεν επιβεβαίωσε την ύπαρξη συνεργών. Έκτοτε, οι συνθήκες και το πραγματικό πλαίσιο της δολοφονίας εξακολούθησαν να προκαλούν ερωτήματα.
Η πολιτική διάσταση της υπόθεσης δεν μπορεί να αγνοηθεί. 51 χρόνια από τη δολοφονία σύμφωνα με δημοσιεύματα η Εισαγγελία της Ρώμης φέρεται να άνοιξε νέο φάκελο . Η νέα διαδικασία στηρίζεται σε αίτημα επανεξέτασης της υπόθεσης, με επίκληση νέων στοιχείων από αρχειακό υλικό και νέου μάρτυρα. Πρόκειται για μια εξέλιξη που επαναφέρει στο προσκήνιο τα αναπάντητα ερωτήματα.
Ο Παζολίνι δεν χρειάζεται να εξιδανικευτεί για να αναγνωριστεί η σημασία του. Το έργο του, οι αντιφάσεις του, οι πολιτικές του παρεμβάσεις και η σύγκρουσή του με τις κυρίαρχες αντιλήψεις εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις.
Τσολάκης Ιωάννης (Μέλος της Π.Δ του ΣΥΣΜΟΣ)
